Dizel arzındaki küresel daralma enerji güvenliği ve iklim hedeflerini etkiliyor

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) araştırmacısı Büşra Zeynep Özdemir, dizel arzındaki küresel daralmanın enerji güvenliği ve iklim politikaları üzerindeki etkilerini AA Analiz için değerlendirdi. Özdemir'e göre, 2026 sonbaharında dizel krizi küresel ekonominin merkezine yerleşirken, bu durum Türkiye'nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek olan COP31 zirvesi öncesinde enerji güvenliği ile iklim hedefleri arasındaki dengeyi tartışmaya açtı.

Küresel ekonomide 'işçi yakıtı' olarak nitelendirilen dizel arzındaki sıkıntılar, ABD'de motorin fiyatlarının eylül sonunda galon başına ortalama 6,5 dolarla tarihi zirveye ulaşmasına neden oldu. Bir yıl önce yaklaşık 3,7 dolar seviyesinde olan fiyatlar nedeniyle birçok istasyonda yakıt tükenirken, bazı eyaletlerde olağanüstü hal ilan edildi. Fransa'da 21 Eylül'de çok sayıda istasyonun akaryakıt veremediği belirtilirken; Filipinler, Etiyopya ve Slovenya gibi ülkelerin satış sınırı ve kısaltılmış çalışma günleri gibi acil durum önlemleri aldığı kaydedildi.

Krizin temelinde iki ana arz kırılması bulunuyor. 2022 yılında Rusya-Ukrayna Savaşı ile başlayan süreç, 28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş ve Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla birlikte derinleşti. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), mevcut tabloyu petrol piyasası tarihindeki en büyük arz sorunu olarak tanımladı.

Rusya tarafında, Ukrayna insansız hava araçlarının rafinerilere yönelik saldırıları sonucu dizel üretimi yüzde 30 geriledi. Kremlin'in Temmuz ayında getirdiği ve Ekim sonuna kadar uzattığı ihracat yasağıyla birlikte, IEA verilerine göre Orta Doğu ve Rusya'nın dizel ihracatı Ağustos ayında yıllık bazda yüzde 75 azaldı. Küresel petrol stoklarında ise savaşın başından bu yana 507 milyon varillik bir erime yaşandı.

Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik de devam ediyor. 8 Nisan'daki ateşkesin ardından trafiğin normale dönmediği, Temmuz ayında ateşkesin bozulduğu ve Ağustos ayında Orta Doğu çıkışlı tankerlerin yeniden saldırıya uğradığı belirtildi. Özdemir, arz güvenliğinin kısa vadede iklim hedeflerinin önüne geçtiğini ancak krizin yapısal olarak iklim gündemini rafa kaldırmak yerine yeniden tanımladığını ifade etti.