İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Fizik Ödülü'nün Belçika asıllı Amerikalı parçacık fizikçisi Francis Halzen'e verildiğini açıkladı. University of Wisconsin–Madison'da görev yapan 82 yaşındaki Halzen, IceCube Nötrino Gözlemevi'ne yaptığı belirleyici katkılar ve astrofiziksel kökenli yüksek enerjili nötrinoların keşfi nedeniyle ödüle layık görüldü.
Halzen, Güney Kutbu'ndaki devasa buz kütlesini bir teleskopa dönüştürerek uzaydan gelen nötrinoların yakalanmasını mümkün kılan çalışmalarıyla tanınıyor. 1980'lerin sonunda Antarktika buzuna gömülü ışık sensörleriyle nötrino tespit etme fikrini ortaya koyan Halzen, bu süreçte IceCube'un öncülü olan AMANDA projesine liderlik etti. Yaklaşık bir kilometreküplük buz hacmini kapsayan IceCube Nötrino Gözlemevi, 2011 yılında tamamlanarak yüksek enerjili kozmik nötrinoların tespitinde kullanıldı.
Nötrinolar, maddeyle çok nadiren etkileşime giren, ışık hızına yakın hareket eden ve yön değiştirmeden Dünya'ya ulaşabilen temel parçacıklar olarak biliniyor. Bu parçacıkların buzun derinliklerinde, bir atom çekirdeğiyle çarpışması sonucu oluşturduğu ışık parlamaları, gözlemevinde bulunan optik sensörler aracılığıyla takip edilebiliyor. Bölgenin jeolojik olarak istikrarlı olması ve dış etkilerden uzaklığı, ölçümlerin hassasiyetini artırıyor.
Nobel Fizik Komitesi Başkanı Mark Pearce, Halzen'in uluslararası bir araştırmacı ve mühendis ekibine liderlik ederek bilim dünyasına olağanüstü bir araç kazandırdığını belirtti. Ödül kapsamında Halzen'e 12 milyon İsveç Kronu (yaklaşık 1,2 milyon dolar) tutarında bir para ödülü verilecek. Ödül töreninin 10 Aralık'ta Stockholm'de düzenlenmesi planlanıyor.
Nobel Ödülleri, Alfred Nobel'in vasiyeti doğrultusunda 1901 yılından bu yana bilim, edebiyat, barış ve tıp alanlarındaki başarıları ödüllendirmek amacıyla verilmektedir. Fizik dalı, geçmişte Albert Einstein, Marie Curie ve Max Planck gibi isimlerin ödüllendirildiği, disiplinin en prestijli payelerinden biri olarak kabul edilmektedir.
