İstanbul'daki Osmanlı dönemine ait binek taşları kentin ulaşım kültürünü yansıtıyor

İstanbul'un gündelik hayatından zamanla çekilen küçük mimari unsurlardan oluşan binek taşları, Osmanlı döneminde kentin ulaşım kültüründe işlevsel çözümlerden biri olarak önemli bir yer tuttu. Genellikle atların eyerlerindeki üzengilerle aynı yüksekliğe yerleştirilen bu taşlar, padişahlar, hanedan mensupları ve devlet erkanının kullandığı güzergahlardan eşrafa ait konutların önüne kadar farklı noktalarda kent yaşamının bir parçası haline geldi.

Atın prestij, güç ve statü simgesi olduğu Osmanlı döneminde yaygınlaşan binek taşlarının İstanbul'daki örnekleri, özellikle devlet erkanı ve hanedan mensuplarının kullandığı güzergahlarda konumlandırıldı. Günümüze ulaşan başlıca örnekler arasında Aya İrini, Babüsselam, Eyüp Sultan Camisi, Cülus Yolu, Fatih Camisi, Süleymaniye Camisi Türbeler Kapısı, Pertevniyal Valide Sultan Camisi'nin girişi, Sultan 1. Abdülhamid Türbesi, Şehzade Mehmed Camisi Hünkar Mahfili ve Üsküdar Kara Davud Paşa Camisi'nin önündeki taşlar yer alıyor.

Bazıları basamaklı, bazıları yekpare taş veya sütun parçası biçimindeki bu küçük mimari unsurlar, tramvay ve tren gibi yeni ulaşım araçlarının yaygınlaşmasıyla işlevini yitirdi. Çeşitli tahribatların da etkisiyle sayıları giderek azalan binek taşları, bugün İstanbul'un kalabalığı içinde Osmanlı'nın kent yaşamının gündelik ihtiyaçları için ürettiği pratik çözümlerin izlerini taşımaya devam ediyor.

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Arş. Gör. Dr. Kubilay Arpacı, bu taşların insanların binek hayvanlarına veya at arabalarına kolayca binmelerini sağlayan işlevsel bir mimari öge olduğunu belirtti. Arpacı, binek taşlarının Osmanlı mimarisinin fonksiyonel yapısının ve detay canlılığının bir yansıması olduğunu ve Osmanlı kent dokusunda dekoratif bir mimari unsur olarak yer aldığını ifade etti.