YÖK üniversitelerin sağlık, teknoloji ve tarım alanındaki çalışmalarını duyurdu

Yükseköğretim Kurulu (YÖK), üniversitelerin sağlık, teknoloji, tarım ve kültürel mirasın korunması gibi çeşitli alanlarda yürüttüğü öne çıkan bilimsel çalışmaları kamuoyuyla paylaştı. Yapılan açıklamaya göre çalışmalar; beyin tümörlerine yönelik araştırmalardan felçli hastaların rehabilitasyonunda kullanılacak robotik sistemlere, dijital tarım uygulamalarından uluslararası öğrenci başarılarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.

Öne çıkan projeler arasında Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) yürütülen Infradynamics projesi yer alıyor. Prof. Dr. Görkem Günbaş liderliğinde ve Avrupa Araştırma Konseyi (ERC) desteğiyle gerçekleştirilen çalışmada, beyin tümörlerinin ışık yardımıyla hedef alınmasını sağlayabilecek küçük moleküller geliştirildi. Araştırmada, kan-beyin bariyerini aşması ve dokuların derinlerine ulaşabilen yakın kızılötesi ışığı soğurması hedeflenen moleküller üzerinde duruldu.

Geliştirilen aday moleküllerden birinin glioblastoma hücreleri üzerindeki etkisinin, ışık altında karanlık ortama kıyasla 140 kattan fazla arttığı tespit edildi. Bazı moleküllerin, tümör hücrelerinde daha fazla bulunan enzimlerle karşılaşana kadar etkinleşmeyecek şekilde tasarlandığı belirtildi. Araştırmanın sonuçları 2025 yılında JACS Au dergisinde kapak makalesi olarak yayımlanırken, proje kapsamında Avrupa ve ABD'de patentler alındı. Söz konusu çalışmanın henüz hastalarda uygulanan bir tedavi olmadığı ifade edildi.

Sağlık alanındaki bir diğer önemli gelişme ise TED, Ankara, Gazi ve Katar Üniversiteleri ile Katar Rehabilitasyon Enstitüsünün ortaklaşa yürüttüğü HYDROTHERABOTS projesi oldu. Nörobilim ve Nöroteknoloji Mükemmeliyet Merkezi'nin de katkı sunduğu projede, felç geçiren hastaların rehabilitasyonuna destek olacak yapay zeka destekli robotik sistemler geliştiriliyor. Proje kapsamında kara ve su ortamında kullanılmak üzere iki farklı sistem tasarlanıyor.

HYDROTHERABOTS projesinde Ankara Üniversitesi mekanik tasarım, Gazi Üniversitesi klinik süreçler, TED Üniversitesi ise sanal gerçeklik ve yapay zeka uygulamalarından sorumlu bulunuyor. Sensör verilerinin yapay zekayla analiz edilerek hastalara özel programlar oluşturulmasının hedeflendiği projenin klinik doğrulama aşamasında Türkiye ve Katar'da toplam 120 hastayla çalışma yapılması öngörülüyor. Projede henüz klinik araştırmalara başlanmadığı bildirildi.

YÖK'ün paylaştığı diğer çalışmalar arasında bir siber güvenlik başarısı, dijital tarım platformu, Kangal köpeği üzerine yapılan araştırmalar ve Türk makam müziği için geliştirilen yapay zeka prototipi de bulunuyor. Bu çalışmaların bir kısmının proje, bir kısmının ise öğrenci girişimleri veya yarışma başarıları niteliğinde olduğu kaydedildi.