Türkiye'nin elektrik serüveni 1902 yılında Tarsus'ta başladı

Türkiye'nin elektrik serüveni, Osmanlı döneminde yerel ölçekli üretimle başlayıp Cumhuriyet yıllarında kurulan santraller ve ulusal şebeke ile genişleyen bir dönüşüm süreci olarak kaydedildi. Anadolu Ajansı'nın (AA) Cumhuriyet'in 103. yıl dönümüne özel hazırladığı 'Karanlıktan Şebekeye' başlıklı dosyada, arşiv belgeleri ve tarihi kayıtlar ışığında ülkenin enerji tarihine dair bilgiler paylaşıldı.

Ülke sınırları içindeki ilk elektrik üretimi, 15 Eylül 1902 tarihinde Mersin'in Tarsus ilçesinde, Berdan Nehri üzerindeki Bentbaşı mevkisinde yapıldı. Bir su değirmenine kayışla bağlanan bu düzenek, kentin sokaklarını ve sınırlı sayıdaki konutu aydınlatmak amacıyla kullanıldı.

İstanbul'un elektriğe kavuşması sürecinde 1910 yılında ilk adımlar atıldı ve 1911'de banka desteğiyle Osmanlı Anonim Elektrik Şirketi kurularak 50 yıllık üretim imtiyazı alındı. Şehirde hidroelektrik için uygun su kaynağı bulunamaması üzerine kömürle çalışan termik santral inşasına karar verildi. Bu kapsamda 11 Şubat 1914'te hizmete giren Silahtarağa Elektrik Santrali, yaklaşık 15 megavat gücüyle Osmanlı'nın ilk kent ölçekli santrali oldu ve enerjiyi önce tramvaylara, ardından şehre sağladı.

Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923 yılında Türkiye'de 38 elektrik santralinin bulunduğu ve toplam kurulu gücün 32,8 megavat seviyesinde olduğu belirtildi. Bu dönemde yıllık toplam üretimin 44,5 milyon kilovatsaat, kişi başına elektrik tüketiminin ise yaklaşık 3 kilovatsaat olduğu hesaplandı.

Elektriğin yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında 1925 yılında Adana, Artvin, İnebolu, Akşehir, Mersin ve Trabzon gibi kentler elektrikle buluştu. 1926 yılında ise Aksaray, Ayvalık, Bursa, İzmit, Konya, Kütahya, Malatya ve Sivas'ta elektrik kullanımı başladı. Ankara'da ise ilk elektrik santrali 1925 yılında Bentderesi'nde 35 kilovatlık doğru akım dinamosuyla kuruldu.