CERN'de atomdan 100 milyar kat küçük ölçekte sinyal tespit edildi

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'ndeki (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda (LHC) gerçekleştirilen deneylerde, bilim insanları bir atomdan 100 milyar kat daha küçük bir boyuttan sinyal almayı başardı. Cambridge Üniversitesi araştırmacılarının öncülük ettiği çalışmada elde edilen bu veriler, fizik literatürüne 'zepteevren' kavramının kazandırılmasına yol açtı. Araştırmacılar, metrenin milyarda birinin trilyonda biri ölçeğindeki bu etkileşimleri ilk kez kayıt altına aldı.

Deneyler kapsamında, evrenin büyük bir kısmını oluşturmasına rağmen doğrudan gözlemlenemeyen karanlık maddenin izini sürmek amacıyla yüksek enerjili çarpışmalar gerçekleştirildi. Bu süreçte, ömrü saniyenin trilyonda birinden daha kısa süren 'güzellik kuarkı' adlı alt parçacıklar mercek altına alındı. Bilim insanları, bu parçacıkların mikro boyuttaki hareketliliğinin haritalandırılmasıyla karanlık maddenin yapısının çözülebileceğini ifade ediyor.

Veri analizi ekibinin başında yer alan Dr. Harry Cliff, bu mikro dünyanın yeni parçacıkların davranışlarını anlamak adına kritik bir anahtar sunduğunu belirtti. Zepteevren ölçeğinin, evrenin işleyişine dair daha kapsamlı ve yeni bir teorinin geliştirilmesine yardımcı olabileceği öngörülüyor.

Keşfin ardından projenin geleceğiyle ilgili finansal belirsizlikler ortaya çıktı. Dedektör kapasitesini 10 kat artıracak 150 milyon sterlinlik güncelleme planı, İngiltere Araştırma ve Yenilik Kurumu'nun (UKRI) finansman desteğini çekme kararıyla sekteye uğrama riskiyle karşı karşıya kaldı.

Bütçe kesintilerine yönelik endişeler bilim dünyasında yankı buldu. Profesör Tim Gershon ve fizikçi Brian Cox, bu durumun İngiltere'nin bilimsel liderliğini zedeleyebileceği ve ülkeyi uluslararası çapta yürütülen bu keşif sürecinin dışına itebileceği konusunda uyarılarda bulundu.