Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim diamonyum fosfat fiyatlarını yükseltti

Orta Doğu'da ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ile İran'ın buna verdiği karşılık sonucu tırmanan jeopolitik gerilimler, Hürmüz Boğazı'nın sevkiyata kapanmasına yol açtı. Küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği bu stratejik noktada yaşanan aksaklıklar, tarımsal üretim için kritik öneme sahip olan gübre arzında ciddi kısıtlamalara ve fiyat artışlarına neden oldu.

Mısır ve soya fasulyesi verimliliğinde temel rol oynayan diamonyum fosfat (DAP) gübresinin ton başına fiyatı, yılın ilk 9 ayında yüzde 28,4 oranında artış göstererek 802,5 dolara yükseldi. DAP fiyatları, 2025 yılını ton başına 625 dolardan tamamlamıştı. Aynı dönemde mısır fiyatları yüzde 13,3, soya fasulyesi fiyatları ise yüzde 22,6 oranında artış kaydetti.

Gübre üretimindeki maliyet artışlarında enerji fiyatlarının da etkili olduğu belirtiliyor. Yüksek petrol fiyatlarının dizel yakıt maliyetlerini artırmasının yanı sıra, enerji yoğun bir süreç olan gübre üretiminde doğal gaz ve amonyak fiyatlarındaki yükselişin maliyet baskısını güçlendirdiği ifade ediliyor. Ayrıca DAP üretiminde kritik öneme sahip kükürt ve amonyak tedarikinin önemli bir kısmının Hürmüz Boğazı üzerinden yapılması, fiyatlardaki yukarı yönlü baskıyı artırıyor.

Artan maliyetler nedeniyle çiftçilerin gübre kullanımını azaltması, küresel hektar başına verimlilik beklentilerinin düşmesine yol açıyor. Analistler, yüksek gübre maliyetlerinin 2027 yılında tarımsal üretimi zorlayabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.

Orta Doğu'daki sıcak çatışmaların petrol arzını tehdit etmesi ve Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki riskler, ham petrol fiyatlarında da risk primlerinin oluşmasına neden oluyor.