İzmir'de Raife Baysal asırlık urgan zanaatını modern tasarımlarla yaşatıyor

İzmir'in Tire ilçesinde yaşayan 66 yaşındaki Raife Baysal, teknoloji ve fabrikasyon ürünlerin yaygınlaşmasıyla kullanım alanı daralan asırlık urgan (halat) zanaatını geleneksel yöntemlerle sürdürüyor. 13 yaşından bu yana bu mesleği icra eden Baysal, 'erkek işi' olarak bilinen urgancılığı modern tasarımlara uyarlayarak kültürel mirası korumayı hedefliyor.

Üretim süreci, ham maddenin bitki kabuklarından elde edilmesiyle başlıyor. Bitkinin sopalarla dövülüp bahçedeki özel taraklardan geçirilerek inceltilmesinin ardından, çark yardımıyla halata dönüştürüldüğünü belirten Baysal, bu sürecin emek ve açık alan gerektirdiğini ifade ediyor.

Urganın tarihsel önemine değinen Baysal, Tire'den üretilen bu halatların 1453 yılında İstanbul'un fethinde gemilerin karadan denize çekilmesinde kullanıldığını aktarıyor. Ayrıca bu malzemenin Kurtuluş Savaşı döneminde uçak gövdesi ve kanatlarında, tekstilde ve beyaz kağıt yapımında değerlendirildiğini belirtiyor.

Geleneksel üretimin ekonomik sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla ürün yelpazesini genişleten Baysal; çanta, şapka ve dekoratif objeler gibi hediyelik eşyalar üreterek zanaatı modern pazarlarla buluşturuyor. Baysal, gençlerin işin zahmetli olması nedeniyle meslek olarak seçmekte zorlandığını ancak oğluna bu ustalığı öğrettiğini dile getiriyor.

Tamamen doğal malzemeden yapılan üretimin sağlık üzerindeki etkilerine dair geleneksel inanışları da paylaşan usta, bu dokumaların arı kovanlarına sarıldığında arı ölümlerini engellediğine ve kumaş olarak kullanıldığında koruyucu etkileri olduğuna inanıldığını ifade ediyor.