Sigara satışında QR kodlu elektronik yaş doğrulama sistemi dönemi başlıyor

AK Parti'nin tütün ürünlerinin satışını ve kullanımını kontrol altına almak amacıyla hazırladığı yeni yasal düzenleme taslağında, sigara satış noktalarında elektronik yaş doğrulama sisteminin kullanılması öngörülüyor. Hazırlanan modele göre, market, bakkal ve büfe gibi fiziksel satış noktalarında sigara satın almak isteyen kişiler, Sağlık Bakanlığı tarafından oluşturulacak özel bir QR kodu cep telefonlarıyla okutarak yaşlarını dijital ortamda belgeleyecek. T.C. kimlik numarası üzerinden yapılacak anlık sorgulama sonucunda, 18 yaş sınırını doldurmayanlara ürün satışı gerçekleştirilemeyecek.

Yeni sistemde satış görevlileri, müşterinin kimlik bilgilerine erişmeden yalnızca yaş sınırına uygunluk durumunu gösteren dijital bir onay ekranı görecek. Bu sayede vatandaşların kişisel verilerinin gizliliği korunurken, yaş kontrol süreçlerinin satış görevlisinin inisiyatifinden çıkarılarak tüm satış noktalarında standart bir yapıya kavuşturulması hedefleniyor. Düzenlemenin yasalaşması durumunda, tütün ürünü satışı yapan tüm işletmelerin bu dijital altyapıyı kullanması zorunlu olacak.

Düzenleme kapsamında, 18 yaşından küçüklere sigara sattığı tespit edilen işletmelere yönelik yaptırımların ağırlaştırılması planlanıyor. Taslak çalışmada, kural ihlali yapan işletmelerin ruhsatlarının belirli sürelerle askıya alınması, ticari faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması ve ihlalin tekrarlanması durumunda ruhsat iptali gibi daha sert cezalar uygulanması seçenekleri yer alıyor.

Sağlık Bakanlığı bürokratlarının AK Parti grubuna yaptığı sunumlarda, Türkiye'deki yıllık sigara tüketiminin 8,5 milyar pakete ulaştığı bilgisi paylaşıldı. Sunumlarda ayrıca 2008-2025 döneminde kadınlarda sigara kullanım oranının yüzde 35 arttığı, erkeklerde ise gerileme yaşandığı belirtildi. Bu veriler ışığında, özellikle kadınlara yönelik pazarlanan ince (slim) sigaraların tüketim üzerindeki etkileri de değerlendirme konusu oldu.

Düzenleme hazırlıklarında, pandemi dönemindeki HES kodu uygulamasına benzer bir takip sisteminin kurulması da seçenekler arasında bulunuyor. Ancak bazı kaynaklar, Sağlık Bakanlığı'nın teknik altyapısı uygun olsa da satış noktalarının çokluğu nedeniyle sistemin kısa sürede hayata geçirilmesinin zor olduğunu ve Ticaret Bakanlığı ile koordinasyon gerektirdiğini ifade ediyor.