İstanbul'daki göçmen kuşlardan toplanan keneler laboratuvarda inceleniyor

Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) ile Türkiye'deki dört üniversitenin ortaklaşa yürüttüğü bilimsel çalışma kapsamında, Afrika ile Avrupa arasında göç eden kuşlardan İstanbul'da toplanan keneler laboratuvar ortamında analiz ediliyor. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) başta olmak üzere çeşitli hastalık etkenlerinin kıtalar arasındaki hareketini ve gelecekte oluşabilecek salgın risklerini belirlemeyi amaçlayan proje, halk sağlığı açısından erken uyarı sistemi oluşturmayı hedefliyor.

Koç Üniversitesi İş Bankası Enfeksiyon Hastalıkları Araştırma Merkezinin (KUISCID) koordinasyonunda yürütülen projede; UCLA, Koç Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Marmara Üniversitesi ve Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi araştırmacıları görev alıyor. Çalışma, insan, hayvan ve çevre sağlığını bütüncül bir şekilde ele alan “One Health” (Tek Sağlık) yaklaşımıyla gerçekleştiriliyor.

2025 yılında başlayan bilimsel süreçte, İstanbul Avcılar'daki Kuş Halkalama İstasyonu'nda göç yolundaki kuşlar yakalanarak halkalanıyor. Kuşların üzerindeki keneler toplandıktan sonra, işlemlerin tamamlanmasının ardından kuşlar yeniden doğaya bırakılıyor. Toplanan keneler canlı halde haftada iki kez Marmara Üniversitesi'ne ulaştırılarak mikroskop altında morfolojik incelemeye tabi tutuluyor ve tür düzeyinde tanımlanıyor.

Tanımlanan kene örnekleri, hastalık etkenlerinin araştırılması amacıyla KUISCID laboratuvarlarına gönderiliyor. Burada kenelerden DNA ve RNA gibi nükleik asitler çıkarılarak dizileme işlemleri yapılıyor. Elde edilen veriler biyoinformatik analizlerle değerlendirilerek kenelerde bulunabilecek viral ve bakteriyel etkenler araştırılıyor. Bir örneğin analiz süreci yaklaşık 1 ila 1,5 ay sürüyor.

Proje kapsamında yapılan incelemelerde, Asya uzun boynuzlu kenesinin İstanbul'da yerleşik olduğu tespit edildi. Araştırmacılar, kuşların ilkbaharda Avrupa'ya, sonbaharda ise Afrika'ya doğru gerçekleştirdiği göçler sırasında farklı mevsim ve yıllarda toplanan örnekleri karşılaştırarak hastalık etkenlerinin hareketine dair kapsamlı bir veri seti oluşturmayı planlıyor.