Hürmüz Boğazı'ndaki kriz ve El Niño 2027'de küresel gıda arzını tehdit edebilir

S&P Global Institute tarafından hazırlanan ve Financial Times'ın aktardığı rapora göre, İran savaşı ile Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tedarik kesintileri küresel enerji ve gübre krizini derinleştiriyor. Mevcut koşulların devam etmesi ve 2027 yılında etkili olması beklenen güçlü El Niño hava olayının sürece dahil olması durumunda; kuraklık, sel ve hasat kayıpları nedeniyle küresel gıda arzında ciddi düşüşler ve fiyat artışları yaşanabileceği öngörülüyor.

Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar nedeniyle 2 milyar varilden fazla ham petrolün küresel piyasalara ulaşamadığı, dizel ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatlarının da ciddi şekilde aksadığı belirtiliyor. Raporda, krizin tarımsal üretim üzerindeki etkisine dikkat çekilerek, dünyada en yaygın kullanılan azotlu gübre olan ürenin uluslararası ticaretinin yaklaşık üçte birinin bu boğazdan geçtiği vurgulanıyor. Ayrıca gübre üretiminde kullanılan kükürdün küresel ticaretinin yarısı ile amonyak ticaretinin beşte birinin de aynı güzergâha bağımlı olduğu ifade ediliyor.

Enerji krizinden en fazla etkilenen bölgelerden biri olan Güney Asya'da üretim aksaklıkları yaşanıyor. Hindistan'ın yerli üre üretiminin yaklaşık yüzde 85'inin LNG tedarikine dayandığı belirtilirken, Bangladeş'teki beş üre gübresi fabrikasından dördünün LNG sıkıntısı nedeniyle Mart 2026'dan bu yana faaliyetlerini durdurduğu kaydediliyor. Artan dizel fiyatlarının da tarımsal üretim ve taşımacılık maliyetlerini yükselttiği bildiriliyor.

Küresel kükürt fiyatlarının İran savaşı sonrası ocak-temmuz döneminde ton başına 1.000 dolara kadar çıktığı, Eylül sonunda ise 810 dolara gerilediği belirtiliyor. Kükürt ihracatının yılın ikinci çeyreğinde yüzde 39 azalarak 6,1 milyon tona düştüğü tahmin ediliyor. Orta Doğu'nun dizel ihracatının ise Temmuz 2025-Temmuz 2026 döneminde günlük 1 milyon varilin altına indiği aktarılıyor.

Gıda arzına yönelik riskleri artıran bir diğer unsur olan El Niño hava olayı hakkında ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi'nin (NOAA) değerlendirmelerine yer verilen raporda, deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin en az 2 derece üzerine çıkabileceği ifade ediliyor. Bu durumun, artan gübre ve dizel maliyetleriyle birleşerek çiftçileri daha az gübre kullanmaya veya ekim alanlarını daraltmaya yöneltebileceği, bunun da küresel gıda şokunu tetikleyebileceği uyarısı yapılıyor.